Doanh nghiệp bảo hiểm có thể khởi kiện hãng tàu sau khi bồi thường tổn thất hàng hóa không?

Câu trả lời là: Có — thông qua cơ chế “quyền thế quyền”.

Một bản án phúc thẩm gần đây của TAND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã cung cấp góc nhìn thực tiễn đáng chú ý về cách Tòa án Việt Nam tiếp cận các vấn đề liên quan đến:

tranh chấp tổn thất hàng hóa;

trách nhiệm của người vận chuyển đường biển;

quyền thế quyền của doanh nghiệp bảo hiểm;

thời hiệu khởi kiện; và

cơ chế giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực hàng hải.

Tham khảo Bản án: https://luatvietnam.vn/ban-an/ban-an-12-2023-kdtm-pt-4-2384-d11.html

TÓM TẮT VỤ VIỆC

Lô hàng gồm: 2.295 tấn phân bón Urê được vận chuyển bằng đường biển từ cảng Phú Mỹ đến Nghệ An theo chuỗi hợp đồng vận chuyển hàng hóa. Trong quá trình vận chuyển, tàu Queen 36 được cho là đã va chạm với vật chìm gần luồng Cửa Lò vào ngày 30/01/2020, khiến nước biển tràn vào hầm hàng và gây hư hỏng nghiêm trọng đối với hàng hóa.

Kết quả giám định ghi nhận:

• Khối lượng hàng hư hỏng: 1.473 tấn

• Tổng giá trị thiệt hại: khoảng 9,45 tỷ đồng.

Sau đó, doanh nghiệp bảo hiểm đã bồi thường cho chủ hàng và tiến hành khởi kiện các bên vận chuyển trên cơ sở quyền thế quyền.

“QUYỀN THẾ QUYỀN” LÀ GÌ?

Theo pháp luật Việt Nam, sau khi doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho người được bảo hiểm: doanh nghiệp bảo hiểm có quyền thay thế người được bảo hiểm để yêu cầu bên gây thiệt hại hoàn trả khoản tiền tương ứng. Tòa án phúc thẩm đã ghi nhận nguyên tắc này theo Điều 365.2 Bộ luật Dân sự.

Đáng chú ý, Tòa án xác định rằng: việc chuyển giao quyền yêu cầu khởi kiện từ chủ hàng sang doanh nghiệp bảo hiểm là đủ để xác lập tư cách khởi kiện của doanh nghiệp bảo hiểm.

Đây là điểm có ý nghĩa thực tiễn quan trọng đối với:

bảo hiểm hàng hải;

bảo hiểm hàng hóa;

hoạt động truy đòi bồi hoàn; và

tranh chấp logistics xuyên biên giới tại Việt Nam.

NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐÁNG CHÚ Ý TRONG VỤ VIỆC

Xác định đúng bản chất tranh chấp

Tòa án phúc thẩm cho rằng đây không đơn thuần là: “tranh chấp yêu cầu hoàn trả tiền bảo hiểm”.

Thay vào đó, vụ việc được xác định là: tranh chấp bồi thường thiệt hại hàng hóa phát sinh từ hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

Việc xác định đúng bản chất tranh chấp có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định:

• hệ thống pháp luật áp dụng;

• thời hiệu khởi kiện;

• căn cứ miễn trách nhiệm của người vận chuyển; và

• nguyên tắc trách nhiệm hàng hải.

Thời hiệu khởi kiện: 01 năm hay 02 năm?

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của bản án liên quan đến vấn đề thời hiệu.

Phía bị đơn cho rằng:

vụ kiện đã hết thời hiệu theo thời hạn 01 năm của Bộ luật Hàng hải.

Tuy nhiên, Tòa án phúc thẩm nhận định rằng:

quan hệ giữa các bên là hợp đồng thuê chuyến/vận chuyển theo chuyến, do đó áp dụng thời hiệu 02 năm theo Điều 195 Bộ luật Hàng hải Việt Nam.

Đây là điểm thực tiễn rất đáng lưu ý bởi trên thực tế, nhiều tranh chấp hàng hải tại Việt Nam thường có sự nhầm lẫn giữa:

• vận đơn đường biển (Bill of Lading);

• hợp đồng thuê tàu (Charterparty); và

• hợp đồng vận chuyển theo chuyến.

Phân biệt người vận chuyển theo hợp đồng và người vận chuyển thực tế

Tòa án đã phân biệt rõ giữa:

• người vận chuyển theo hợp đồng; và

• người vận chuyển thực tế khai thác tàu.

Điều này phản ánh đúng thực tế hoạt động vận tải biển hiện đại với:

nhiều tầng nhà thầu phụ;

doanh nghiệp logistics trung gian; và

chủ tàu khai thác thực tế.

Trong nhiều tranh chấp hàng hải, trách nhiệm pháp lý phụ thuộc đáng kể vào việc xác định đúng mối quan hệ giữa các chủ thể này.

Căn cứ miễn trách nhiệm của người vận chuyển

Phía người vận chuyển cho rằng: sự cố là tai nạn hàng hải do va chạm với vật chìm và thuộc trường hợp miễn trách nhiệm theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam.

Trong khi đó, phía doanh nghiệp bảo hiểm lập luận rằng: vụ việc không phải sự kiện bất khả kháng và có thể liên quan đến lỗi điều hướng hoặc quản lý tàu.

Mặc dù Tòa án chưa đưa ra kết luận cuối cùng về trách nhiệm do vụ việc được hòa giải thành, vụ án cho thấy tính phức tạp của các vấn đề như:

• nghĩa vụ chứng minh;

• khả năng đi biển của tàu; và

• lỗi hàng hải trong tố tụng hàng hải tại Việt Nam.

KẾT QUẢ CUỐI CÙNG: CÁC BÊN HÒA GIẢI THÀNH Ở GIAI ĐOẠN PHÚC THẨM

Đáng chú ý, tại cấp sơ thẩm: toàn bộ yêu cầu khởi kiện của doanh nghiệp bảo hiểm đã bị bác. Tuy nhiên, trong quá trình xét xử phúc thẩm: các bên đã đạt được thỏa thuận hòa giải.

Thỏa thuận bao gồm sự tham gia thanh toán từ:

• phía người vận chuyển;

• chủ tàu; và

• doanh nghiệp bảo hiểm trách nhiệm dân sự của tàu.

Tòa án phúc thẩm sau đó đã công nhận sự thỏa thuận của các bên.

MỘT SỐ BÀI HỌC THỰC TIỄN

Hồ sơ và tài liệu về quyền thế quyền cần được lập và lưu giữ chặt chẽ.

Việc xác định đúng loại hợp đồng hàng hải ảnh hưởng trực tiếp đến thời hiệu và phạm vi trách nhiệm.

Các căn cứ miễn trách nhiệm trong hàng hải đòi hỏi chứng cứ kỹ thuật và chuyên môn rất cao.

Doanh nghiệp bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu (P&I) thường đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp tổn thất hàng hóa.

Nhiều tranh chấp hàng hải phức tạp trên thực tế thường được giải quyết bằng thương lượng/hòa giải thay vì chờ phán quyết cuối cùng của Tòa án.

Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và trao đổi chuyên môn, không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý chính thức.

CÔNG TY LUẬT THE LAM
🏢 Indochina Park Tower, Số 4 Nguyễn Đình Chiểu, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
📞Tel: +84 (0)28 710 58 222 – 6288 3798 – Hotline: +84 (0) 973 097 777
✉ Email: info@thelamlawllc.com